แนวทางปฏิบัติการใช้คำนำหน้านาม

บันทึกข้อความ

ส่วนงาน สำนักงานสภามหาวิทยาลัย (โทร. ๐ ๒๒๔๔ ๓๙๒๙ หรือ โทร. ๓๙๒๙)

ที่ สนภ.๐๑/๑๒๕ วันที่ ๒๑ พฤศจิกายน ๒๕๖๖

เรื่อง แนวทางปฏิบัติการใช้คำนำหน้านามในเอกสารของมหาวิทยาลัย

เรียน คณบดี ผู้อำนวยการ และหัวหน้าส่วนงาน

ตามมติคณะกรรมการบริหารมหาวิทยาลัย ในการประชุมครั้งที่ ๑๑/๒๕๖๖ เมื่อวันที่ ๖ พฤศจิกายน ๒๕๖๖ เห็นชอบในแนวปฏิบัติการใช้คำนำหน้านามในเอกสารของมหาวิทยาลัย

สำนักงานสภามหาวิทยาลัยขอส่ง สำเนาแนวทางปฏิบัติการใช้คำนำหน้านามในเอกสารของมหาวิทยาลัย เพื่อให้ผู้ปฏิบัติงานภายในมหาวิทยาลัยใช้คำหน้านามในเอกสารอย่างถูกต้องและเป็นแนวทางเดียวกัน

จึงเรียนมาเพื่อโปรดทราบ

(นายปกรณ์ มงคลประสิทธิ์)
หัวหน้าสำนักงานสภามหาวิทยาลัย

การใช้คำนำหน้านามในเอกสารของมหาวิทยาลัย

การใช้คำนำหน้านาม หรือนำหน้าชื่อในเอกสารที่เป็นทางการของมหาวิทยาลัย มีหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนและปฏิบัติต่อเนื่องมาเป็นเวลานาน ตามระเบียบมหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช ว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. ๒๕๕๗ ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. ๒๕๒๖ ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการใช้ตำแหน่งทางวิชาการเป็นคำนำหน้านาม พ.ศ. ๒๕๓๖ และหนังสือของสำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ที่ อว ๐๒๐๐.๑/ว๒๒๒๙๖ ลงวันที่ ๑๓ ตุลาคม ๒๕๖๕ โดยมีรายละเอียด ดังนี้

๑. คำนำหน้านาม

(๑) ตำแหน่งทางวิชาการ อาจใช้อักษรย่อได้

- ศาสตราจารย์ ศาสตราจารย์พิเศษ ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ใช้อักษรย่อ ศ. ศ.(พิเศษ)

- รองศาสตราจารย์ รองศาสตราจารย์พิเศษ ใช้อักษรย่อ รศ. รศ.(พิเศษ)

- ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์พิเศษ ใช้อักษรย่อ ผศ. ผศ.(พิเศษ)

- อาจารย์

(๒) ยศ เช่น พลเอก พลตำรวจโท นาวาตรี ร้อยเอก เรือตรี ดาบตำรวจเอก จ่าสิบเอก ฯลฯ ให้พิมพ์เต็มไว้หน้านาม

(๓) บรรดาศักดิ์หรือฐานันดรศักดิ์ เช่น หม่อมหลวง หม่อมราชวงศ์ หม่อมเจ้า ฯลฯ ให้พิมพ์เต็มไว้หน้านาม

(๔) คำนำหน้านามสตรีที่ได้รับพระราชทานฯ เช่น ท่านผู้หญิง คุณหญิง ฯ ให้พิมพ์เต็มไว้หน้านาม

(๕) คำนำหน้านาม นาย นาง นางสาว ให้พิมพ์เต็มไว้หน้านาม กรณีผู้มีคำนำหน้านาม (๑) – (๔) แล้ว จะงดใช้คำนำหน้านาม (๕)

๒. กรณีมีคำนำหน้านามหลายอย่าง ให้เรียงลำดับ ดังนี้

เช่น ศาสตราจารย์ พลตรี หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช
ศาสตราจารย์ ร้อยตำรวจเอกปุระชัย เปี่ยมสมบูรณ์
ศาสตราจารย์ พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์

๓. งดใช้คำนำหน้านามที่แสดงถึงวิชาชีพหรืออาชีพ เช่น นายแพทย์ เภสัชกร ทันตแพทย์ สัตวแพทย์ ครู ทนายความ ฯลฯ หรืออักษรย่อ

๔. งดใช้คำว่า ดร. (ด๊อกเตอร์) นำหน้า เพราะเป็นคำที่แสดงคุณวุฒิการศึกษาระดับปริญญาเอกเท่านั้น ไม่ใช่คำนำหน้านามหรือนำหน้าชื่อในเอกสาร

อนึ่งการใช้คำว่า ดร. สามารถใช้ได้ในการเรียกขาน เพื่อให้เกียรติ หรือให้มีความน่าเชื่อถือ ทั้งนี้ สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา (สกอ.) เคยมีหนังสือแจ้งเวียนเพื่อซักซ้อมความเข้าใจในเรื่องดังกล่าวแล้ว ทั้งยังกำชับให้ใช้คำว่า ดร. เฉพาะผู้ที่สำเร็จปริญญาเอกโดยตรง โดยให้งดใช้กับผู้ที่ได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์

ที่ นร ๐๑๐๖/[อ่านไม่ออก]

สำนักนายกรัฐมนตรี
ทำเนียบรัฐบาล กทม. ๑๐๓๐๐

[อ่านไม่ออก] พฤษภาคม ๒๕๕๕

เรื่อง การใช้ตำแหน่งทางวิชาการ และ ดร. เป็นคำนำหน้านามของข้าราชการตำรวจซึ่งมียศ

เรียน ผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ

อ้างถึง หนังสือสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ที่ ตช ๐๐๓๕.(๑๑)/๘๔๙ ลงวันที่ ๑๗ เมษายน ๒๕๕๕

สิ่งที่ส่งมาด้วย ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการใช้ตำแหน่งทางวิชาการเป็นคำนำหน้านาม พ.ศ. ๒๕๓๖

ตามหนังสือที่อ้างถึง สำนักงานตำรวจแห่งชาติ ได้หารือเกี่ยวกับการใช้ตำแหน่งทางวิชาการเป็นคำนำหน้านามของผู้เข้าร่วมประชุมในการจัดทำรายงานการประชุมของโรงเรียนนายร้อยตำรวจ กรณีการใช้ตำแหน่งทางวิชาการ และ ดร. เป็นคำนำหน้านามของข้าราชการตำรวจที่มียศ เช่น ศาสตราจารย์ พลตำรวจตรี ดร. โสภณ ศรีวพจน์ ว่าจะมีระเบียบ หลักเกณฑ์ และวิธีการใช้อย่างไร เพื่อที่จะได้ดำเนินการให้ถูกต้องตามระเบียบงานสารบรรณต่อไป ความละเอียดแจ้งแล้ว นั้น

สำนักนายกรัฐมนตรีพิจารณาแล้วเห็นว่า การใช้ตำแหน่งทางวิชาการเป็นคำนำหน้านาม นั้น เป็นเรื่องที่กำหนดไว้ในระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการใช้ตำแหน่งทางวิชาการเป็นคำนำหน้านาม พ.ศ. ๒๕๓๖ ซึ่งตามระเบียบฯ ข้อ ๔ ได้กำหนดนิยามของคำว่า “ตำแหน่งทางวิชาการ” หมายความว่า ตำแหน่งศาสตราจารย์ รองศาสตราจารย์ หรือผู้ช่วยศาสตราจารย์ ซึ่งได้รับแต่งตั้งตามกฎหมายว่าด้วยสถาบันอุดมศึกษา ไม่ว่าเป็นตำแหน่งทางวิชาการประจำ ตำแหน่งทางวิชาการพิเศษ ตำแหน่งทางวิชาการเกียรติคุณหรือที่เรียกชื่ออย่างอื่นในลักษณะเดียวกัน โดยตามระเบียบฯ ข้อ ๕ ได้กำหนดให้ผู้ดำรงตำแหน่งทางวิชาการมีสิทธิใช้ตำแหน่งทางวิชาการที่ได้รับเป็นคำนำหน้านามได้ในการลงชื่อ หนังสือ เอกสาร งานสารบรรณหรือการเรียกขานใดๆ เสมือนยศ หรือคำนำหน้านามอย่างอื่น และในกรณีที่มีสิทธิใช้คำนำหน้านามอย่างอื่นด้วย ตามระเบียบฯ ข้อ ๖ ได้กำหนดให้เรียงตามลำดับก่อนหลัง ดังนี้

๖.๑ ตำแหน่งทางวิชาการ

๖.๒ ยศ

๖.๓ บรรดาศักดิ์ ฐานันดรศักดิ์ หรือคำนำหน้านามสตรีที่ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์และมีสิทธิใช้คำนำหน้านามนั้นตามกฎหมาย ระเบียบหรือประกาศของทางราชการ ทั้งนี้ โดยระเบียบฯ ข้อ ๑๐ ได้กำหนดให้กรณีที่บุคคลอื่นหรือทางราชการจะเรียกชื่อผู้ดำรงตำแหน่งทางวิชาการ จะใช้ตามระเบียบฯ นี้หรือไม่ก็ได้ตามที่เห็นสมควร

จากระเบียบฯ ดังกล่าว เมื่อโรงเรียนนายร้อยตำรวจประสงค์จะใช้ตำแหน่งทางวิชาการเรียกชื่อบุคคลในการจัดทำรายงานการประชุมซึ่งเป็นหนังสือราชการชนิดหนึ่งตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. ๒๕๒๖ และที่แก้ไขเพิ่มเติม แล้ว เมื่อตำแหน่งทางวิชาการของบุคคลดังกล่าวเป็นตำแหน่งที่ได้รับแต่งตั้งตามกฎหมายว่าด้วยสถาบันอุดมศึกษาตามที่กำหนดในระเบียบฯ ข้อ ๔ และบุคคลนั้นเป็นผู้ที่มียศด้วยแล้วจึงต้องจัดเรียงลำดับก่อนหลังตามระเบียบฯ ข้อ ๖ ซึ่งกรณีตามข้อหารือจึงใช้ว่า “ศาสตราจารย์ พลตำรวจตรี โสภณ ศรีวพจน์”

สำหรับคำว่า “ดร.” เป็นคำแสดงวุฒิการศึกษามิได้เป็นตำแหน่งทางวิชาการตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการใช้ตำแหน่งทางวิชาการเป็นคำนำหน้านาม พ.ศ. ๒๕๓๖ และไม่มีกฎหมายระเบียบใดบัญญัติให้ใช้เป็นคำนำหน้านาม ดังนั้น โดยหลักการจึงไม่อาจใช้คำว่า “ดร.” ในการจัดทำหนังสือราชการได้

จึงเรียนมาเพื่อโปรดทราบ

ขอแสดงความนับถือ

(นายระพีพันธุ์ สริวัฒน์)
หัวหน้าผู้ตรวจราชการสำนักนายกรัฐมนตรี ปฏิบัติราชการแทน
ปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี

สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี
สำนักกฎหมายและระเบียบกลาง
โทร. ๐ ๒๒๘๒ ๒๖๙๔
โทรสาร ๐ ๒๒๘๒ ๗๘๙๖

ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี
ว่าด้วยการใช้ตำแหน่งทางวิชาการเป็นคำนำหน้านาม
พ.ศ. ๒๕๓๖

โดยที่กฎหมายว่าด้วยสถาบันอุดมศึกษาแต่ละแห่งกำหนดสิทธิและวิธีปฏิบัติในการใช้ตำแหน่งทางวิชาการเป็น คำนำหน้านามไว้ลักลั่นเป็นการแตกต่างกัน จึงสมควรวางระเบียบปฏิบัติราชการในเรื่องนี้ เพื่อประโยชน์แก่งานสารบรรณ และความเป็นระเบียบแบบแผนเดียวกัน ตลอดจนเป็นการยกย่องเชิดชูเกียรติของผู้ดำรงตำแหน่งทางวิชาการอาศัยอำนาจตามมาตรา ๑๑ (๘) แห่งพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. ๒๕๓๔ นายกรัฐมนตรีโดยความเห็นชอบของคณะรัฐมนตรีจึงวางระเบียบไว้ ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑ ระเบียบนี้เรียกว่า ‘ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการใช้ตำแหน่งทางวิชาการเป็นคำนำหน้านาม พ.ศ. ๒๕๓๖’

ข้อ ๒ ระเบียบนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป

ข้อ ๓ บรรดาระเบียบ ข้อบังคับ และคำสั่งอื่นใด ในส่วนที่กำหนดไว้แล้วในระเบียบนี้ หรือซึ่งขัดหรือแย้งกับระเบียบนี้ ให้ใช้ระเบียบนี้แทน

ข้อ ๔ ในระเบียบนี้

‘งานสารบรรณ’ หมายความว่า งานสารบรรณตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ

‘ตำแหน่งทางวิชาการ’ หมายความว่า ตำแหน่งศาสตราจารย์ รองศาสตราจารย์ หรือผู้ช่วยศาสตราจารย์ ซึ่งได้รับแต่งตั้งตามกฎหมายว่าด้วยสถาบันอุดมศึกษา ไม่ว่าเป็นตำแหน่งทางวิชาการประจำ ตำแหน่งทางวิชาการพิเศษ ตำแหน่งทางวิชาการเกียรติคุณหรือที่เรียกชื่ออย่างอื่นในลักษณะเดียวกัน

‘ผู้ดำรงตำแหน่งทางวิชาการ’ หมายความว่า ผู้ได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งทางวิชาการและยังคงดำรงตำแหน่งหรือมีสิทธิใช้ตำแหน่งนั้นตามกฎหมายหรือระเบียบของสถาบันอุดมศึกษา

‘สถาบันอุดมศึกษา’ หมายความว่า มหาวิทยาลัย วิทยาลัย สถาบัน โรงเรียน หรือสถาบันการศึกษาที่ใช้ชื่ออย่างอื่นของรัฐหรือเอกชน ซึ่งเปิดสอนในระดับปริญญาและมีอำนาจประสาทปริญญาแก่ผู้สำเร็จการศึกษา

ข้อ ๕ ให้ผู้ดำรงตำแหน่งทางวิชาการมีสิทธิใช้ตำแหน่งทางวิชาการที่ได้รับเป็นคำนำหน้านามได้ในการลงชื่อ หนังสือ เอกสาร งานสารบรรณหรือการเรียกขานใด ๆ เสมือนยศ หรือคำนำหน้านามอย่างอื่น

ข้อ ๖ ในกรณีที่ผู้ดำรงตำแหน่งทางวิชาการมีสิทธิใช้คำนำหน้านามอย่างอื่นด้วย ให้เรียงตามลำดับก่อนหลัง ดังนี้

๖.๑ ตำแหน่งทางวิชาการ

๖.๒ ยศ

๖.๓ บรรดาศักดิ์ ฐานันดรศักดิ์ หรือคำนำหน้านามสตรีที่ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์และมีสิทธิใช้คำนำหน้านามนั้นตามกฎหมาย ระเบียบหรือประกาศของทางราชการ

ข้อ ๗ ผู้ดำรงตำแหน่งทางวิชาการจะใช้ตำแหน่งทางวิชาการใต้ชื่อหรือต่อท้ายชื่อก็ได้ในกรณีดำรงตำแหน่งทางบริหารหรือตำแหน่งอื่นด้วย ผู้ดำรงตำแหน่งทางวิชาการจะใช้ทั้งตำแหน่งทางวิชาการและตำแหน่งทางบริหารหรือตำแหน่งอื่นใต้ชื่อหรือต่อท้ายชื่อพร้อมกันก็ได้

ข้อ ๘ ในกรณีที่ผู้ใดใช้ตำแหน่งทางวิชาการเป็นคำนำหน้านาม ผู้นั้นไม่สมควรใช้คำว่า ‘นาย’ ‘นาง’ หรือ ‘นางสาว’ เป็นคำนำหน้านามพร้อมกับตำแหน่งทางวิชาการ

ข้อ ๙ ภายในบังคับแห่งกฎหมายหรือระเบียบว่าด้วยสถาบันอุดมศึกษาแต่ละแห่ง การใช้ตำแหน่งทางวิชาการเป็นคำนำหน้านามอาจใช้อักษรย่อ ดังนี้

๙.๑ ศาสตราจารย์ ศาสตราจารย์พิเศษ ศาสตราจารย์เกียรติคุณหรือที่เรียกชื่ออย่างอื่นในลักษณะเดียวกัน ใช้อักษรย่อ ศ.

๙.๒ รองศาสตราจารย์ รองศาสตราจารย์พิเศษ ใช้อักษรย่อว่า รศ.

๙.๓ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์พิเศษ ใช้อักษรย่อว่า ผศ.

ข้อ ๑๐ ในกรณีที่บุคคลอื่นหรือทางราชการจะเรียกชื่อผู้ดำรงตำแหน่งทางวิชาการ จะใช้ตำแหน่งทางวิชาการตามระเบียบนี้หรือไม่ก็ได้ตามที่เห็นสมควร

ข้อ ๑๑ ให้ปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีรักษาการตามระเบียบนี้ และให้มีอำนาจตีความและวินิจฉัยปัญหาเกี่ยวกับการปฏิบัติตามระเบียบนี้

ประกาศ ณ วันที่ ๑๐ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๓๖
ชวน หลีกภัย
นายกรัฐมนตรี

การใช้คำนำหน้านามในหนังสือราชการ

การใช้คำนำหน้านามหรือนำหน้าชื่อในหนังสือราชการ เอกสารราชการ หรือเอกสารอื่นใดที่เป็นทางการมีหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนและปฏิบัติต่อเนื่องมาเป็นเวลานาน แต่ยังมีผู้ที่ไม่รู้และปฏิบัติเรื่องนี้ไม่ถูกต้องเป็นจำนวนมาก ดังนั้น จึงได้ขอนำเสนอสรุปข้อมูล ดังนี้

การใช้คำนำหน้านามหรือนำหน้าชื่อในหนังสือราชการ ได้ถือปฏิบัติโดยอ้างอิงจากเอกสารหลักๆ ดังนี้

๑. ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วย งานสารบรรณ พ.ศ. ๒๕๒๖

๒. ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วย การใช้ตำแหน่งทางวิชาการเป็นคำนำหน้านาม พ.ศ. ๒๕๓๖

หมายเหตุ ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยงานสารบรรณ (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๔๘ สาระสำคัญเป็นการเพิ่มเติม ระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์ และระบบเอกสาร ไม่เกี่ยวข้องโดยตรงกับการใช้คำนำหน้านามในหนังสือราชการ

รายละเอียด/แนวปฏิบัติตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี

อย่างไรก็ตาม มีข้อพึงระวังในการใช้คำนำหน้านาม หรือนำหน้าชื่อในหนังสือราชการ เอกสารราชการ หรือเอกสารอื่นใดที่เป็นทางการ ดังนี้

๑. งดใช้คำย่อ อักษรย่อ หรือตัวย่อ เช่น ผู้ว่าฯ ผวจ. น.พ. รศ. ม.ร.ว. ให้ใช้คำเต็ม เท่านั้น

๒. งดใช้คำว่า ฯพณฯ (พะ-นะ-ท่าน) เพราะมีข้อกำหนดให้เลิกใช้ไปแล้ว ยกเว้นใช้ในการพูดเพื่อให้เกียรติสำหรับผู้ที่ยังอยู่ในตำแหน่งตามที่กำหนดให้มีสิทธิ์ใช้

๓. งดใช้คำนำหน้านามที่เป็นคำแสดงถึงวิชาชีพหรืออาชีพ เช่น นายแพทย์ เภสัชกร ทันตแพทย์ สัตวแพทย์ ครู ทนาย ฯลฯ

๔. งดใช้คำ ดร. (ด๊อกเตอร์) นำหน้า เพราะเป็นคำที่แสดงคุณวุฒิการศึกษาระดับปริญญาเอก เท่านั้น ไม่ใช่คำนำหน้านามหรือนำหน้าชื่อที่ใช้ในราชการ

อนึ่งการใช้คำ ดร. สามารถใช้ได้ในการเรียกขาน เพื่อให้เกียรติ หรือให้มีความน่าเชื่อถือ หรือใช้ในเอกสารอื่นที่ไม่เป็นทางการได้ โดยมากพบในแวดวงทางวิชาการ เช่น ศาสตราจารย์ ดร.สุจริต เพียรชอบ หากจะใช้ในหนังสือราชการตามระเบียบฯ เช่น การลงนามท้ายหนังสือราชการ จะใช้ว่า ศาสตราจารย์สุจริต เพียรชอบ เท่านั้น ทั้งนี้ สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา (สกอ.) เคยมีหนังสือแจ้งเวียนเพื่อซักซ้อมความเข้าใจในเรื่องดังกล่าวแล้ว ทั้งยังกำชับให้ใช้คำ ดร. เฉพาะผู้ที่สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอกโดยตรง โดยให้งดใช้กับผู้ที่ได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์

๕. กรณีที่ผู้ใช้มีคำนำหน้านามหลายอย่าง ให้เรียงลำดับตามที่กำหนดไว้ในระเบียบฯ โดยเริ่มจาก ตำแหน่งทางวิชาการ ยศ บรรดาศักดิ์ ฐานันดรศักดิ์ หรือคำนำหน้านามสตรี ตามลำดับ อาทิ
- ศาสตราจารย์ พลตรี หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช
- ศาสตราจารย์ ร้อยตำรวจเอกปุระชัย เปี่ยมสมบูรณ์ เป็นต้น